(प्रतिनिधी)
तालुक्यात सध्या रब्बी हंगामाची पेरणी सुरू असून पिकांना मोठ्या प्रमाणात पाण्याची गरज भासत आहे. मात्र तालुक्यात दोन-दोन सिंचन प्रकल्पांची सुविधा उपलब्ध असतानाही शेतकऱ्यांना अपेक्षित लाभ मिळत नसल्याचे वास्तव समोर आले आहे. विशेषतः मोरगाव अर्जुनी विधानसभा क्षेत्रातील कलपाथरी मध्यम प्रकल्प हा शेतकऱ्यांसाठी ‘सफेद हत्ती’ ठरत असल्याची भावना व्यक्त होत आहे.
१९१५ हेक्टरचे उद्दिष्ट; लाभ फक्त ५०० हेक्टरपर्यंत
शासनाने सुमारे १९१५ हेक्टर क्षेत्र सिंचनाखाली आणण्याच्या उद्देशाने हा प्रकल्प उभारला. हजारो शेतकऱ्यांनी आपल्या जमिनी या प्रकल्पासाठी दिल्या. परंतु आजपर्यंत प्रत्यक्षात केवळ सुमारे ५०० हेक्टर क्षेत्रालाच पाणीपुरवठा होत आहे. उर्वरित १४१५ हेक्टर क्षेत्रातील शेतकरी अजूनही सिंचनाच्या लाभापासून वंचित आहेत.
सध्या प्रकल्पाचे पाणी प्रामुख्याने मोहाडी, बबई, कमरगाव व चोपा या गावांच्या काही भागांपर्यंतच मर्यादित आहे. त्यामुळे प्रकल्पाचा उद्देश आणि प्रत्यक्ष लाभ यामध्ये मोठी तफावत असल्याचे दिसून येते.
अनेक गावे अजूनही पाण्याविना
प्रकल्पाच्या परिसरातील तेलनखेडी, घुमरो, पलखेडा, तुमसर, निंबा, तिल्ली मोहगाव, तानुटोला आदी गावांतील शेतकऱ्यांना अद्याप पाणी मिळत नाही. काही गावांमध्ये भूभाग उंचसखल असल्यामुळे कालव्यांचे बांधकामच करण्यात आले नाही. तर हिराटोला, म्हसगाव, देवाटोला, पंचवटी, बडीपार, बोटे, झांझिया या गावांपर्यंत कालवे तयार करण्यात आले असले तरी ते अपूर्ण व नादुरुस्त अवस्थेत आहेत. परिणामी प्रकल्पातून सोडण्यात येणारे पाणी शेवटच्या टोकापर्यंत पोहोचत नाही.
ही समस्या एक-दोन वर्षांची नसून अनेक वर्षांपासून प्रलंबित आहे. दरवर्षी रब्बी हंगामात शेतकऱ्यांना पाण्याअभावी पिकांचे नुकसान सहन करावे लागते.
फुटलेले कालवे, कचऱ्याने चोक झालेली व्यवस्था
अनेक ठिकाणी कालवे फुटलेले आहेत. काही ठिकाणी गाळ साचल्याने व कचरा अडकल्याने पाण्याचा प्रवाहच बंद झाला आहे. संबंधित विभागाकडून दुरुस्ती व देखभाल कामांकडे दुर्लक्ष होत असल्याचा आरोप शेतकरी करत आहेत. नियमित गाळ काढणे, कालव्यांची दुरुस्ती, पाण्याचे नियोजनबद्ध वितरण याकडे गांभीर्याने पाहिले जात नसल्याने प्रकल्पाची कार्यक्षमता कमी झाली आहे.
जनप्रतिनिधींची आश्वासने; प्रत्यक्षात कार्यवाही शून्य
सिंचनाच्या प्रश्नावर अनेक वेळा आंदोलने, निवेदने व बैठका घेण्यात आल्या. जनप्रतिनिधींनी शेतकऱ्यांना विविध आश्वासने दिली; मात्र प्रत्यक्षात ठोस उपाययोजना झाल्या नाहीत. परिणामी शेतकऱ्यांमध्ये नाराजीचे वातावरण आहे.
शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे की, “जमिनी दिल्या, वर्षानुवर्षे प्रतीक्षा केली; पण अजूनही पाणी शेतीपर्यंत पोहोचले नाही. शासनाने तातडीने कालव्यांची दुरुस्ती करून पूर्ण क्षमतेने प्रकल्प कार्यान्वित करावा.”
तातडीच्या उपाययोजनांची गरज
तज्ज्ञांच्या मते, प्रकल्प पूर्ण क्षमतेने चालू करण्यासाठी पुढील उपाययोजना आवश्यक आहेत:अपूर्ण कालव्यांचे बांधकाम तातडीने पूर्ण करणे फुटलेल्या व गाळ साचलेल्या कालव्यांची दुरुस्ती व साफसफाई उंच भागांसाठी पर्यायी पाणीउचल योजना (लिफ्ट इरिगेशन) राबविणे पाणी वितरणाचे नियोजनबद्ध वेळापत्रक जाहीर करणे स्थानिक पातळीवर देखरेख समिती स्थापन करणे शेतकऱ्यांची एकच मागणी कलपाथरी मध्यम प्रकल्पाचा मूळ उद्देश म्हणजे तालुक्यातील शेती क्षेत्र सिंचनाखाली आणून उत्पादनवाढ साधणे हा होता. मात्र सध्याची परिस्थिती पाहता हा प्रकल्प उद्दिष्टापासून दूर गेल्याचे चित्र आहे. हजारो शेतकऱ्यांच्या हिताचा प्रश्न असल्याने शासन व संबंधित विभागाने तातडीने लक्ष घालून प्रकल्प पूर्ण क्षमतेने कार्यान्वित करावा, अशी एकमुखी मागणी होत आहे.
रब्बी हंगामाच्या पार्श्वभूमीवर पाण्याचा प्रश्न अधिक तीव्र झाला असून, आता तरी प्रशासन जागे होईल का, असा प्रश्न शेतकरी वर्ग उपस्थित करत आहे.
