प्रतिनिधी शहादा
येथील खोल गल्ली परिसरातील हनुमान मंदिराच्या जीर्णोद्धारादरम्यान सुरू असलेल्या खोदकामात एक प्राचीन गणेशमूर्ती सापडली आहे. ही मूर्ती मंदिराच्या मूळ रचनेजवळ, विशेषतः प्रवेशद्वाराच्या परिसरातच आढळल्यामुळे उत्सुकता निर्माण झाली.
मूर्ती बॅसाल्ट (Deccan Trap) दगडात कोरलेली असून, तिच्या शिल्पशैलीचा बारकाईने विचार करता ती इ.स. 1100 ते 1500 या कालखंडातील असण्याची शक्यता प्रबळ आहे. हा कालखंड देवगिरी यादव वंश तसेच बहामणी सल्तनत यांच्या सत्ताकाळाशी संबंधित आहे.
मूर्ती भिंतीत बसवलेली असल्याने, ती मूळतः एखाद्या मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर किंवा देवालयाच्या प्रमुख भागात स्थापन केलेली असावी. प्राचीन काळात गणेशमूर्ती ही ‘विघ्नहर्ता’ म्हणून प्रवेशद्वाराजवळ ठेवण्याची परंपरा होती, ज्यामुळे या ठिकाणी पूर्वी स्वतंत्र मंदिर अस्तित्वात असण्याची शक्यता बळकट होते.
इतिहासाच्या दृष्टीने एक महत्त्वाचा तर्क असा देखील मांडला जाऊ शकतो की, आक्रमणांच्या काळात (विशेषतः मध्ययुगीन सत्तांतराच्या काळात) धार्मिक मूर्तींचे संरक्षण करण्यासाठी त्यांना जमिनीत लपवण्याची प्रथा होती. त्यामुळे ही मूर्ती जाणीवपूर्वक पुरण्यात आली असण्याची शक्यता देखील विचारात घेण्यासारखी आहे. तथापि, या संदर्भात ठोस निष्कर्ष काढण्यासाठी पुरातत्त्वीय पुरावे आवश्यक आहेत.
जुने शहादा, खोल गल्ली, चावडी चौक आणि भावसार मढी हा परिसर ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचा असल्याने शहादा शहराचा मानवी वस्तीचा इतिहास यावरून स्पष्ट होऊ शकतो. जर 11व्या–12व्या शतकातील शिल्प येथे आढळत असेल, तर या भागात त्या काळातच वस्ती किंवा संघटित गाव अस्तित्वात होते का, याचा अभ्यास व्हायला हवा अशी मागणी होत आहे. गणपती मूर्ती सापडल्याने संपूर्ण शहादा मध्ये एकच चर्चा होऊन गणपती मूर्ती पाहण्यासाठी देखील नागरिकांची गर्दी जमली होती.
म्हणूनच, या शोधाची अधिकृत नोंद करून भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) किंवा संबंधित तज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली पुढील खोदकाम आणि अभ्यास करण्यात यावा, हीच अपेक्षा आहे.
