प्रतिनिधी शहादा
नंदुरबार जिल्ह्यातील सातपुड्याच्या पर्वतरांगा केवळ नैसर्गिक सौंदर्यासाठीच नव्हे, तर आपल्या समृद्ध सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशासाठीही ओळखल्या जातात. याच पवित्र भूमीत, तोरणमाळ येथे एका घराच्या पायाचे खोदकाम करत असताना, आदिवासी बांधवांचे परम श्रद्धास्थान आणि कुलदैवत असलेल्या 'याहा मोगी' (Yaha Mogi Mata) मातेची एक अत्यंत सुबक आणि प्राचीन मूर्ती सापडली आहे. या घटनेमुळे संपूर्ण परिसरात उत्साहाचे आणि श्रद्धेचे वातावरण पसरले आहे.
काय आहे संपूर्ण घटना?
मिळालेल्या माहितीनुसार, तोरणमाळ परिसरात एका नवीन घराच्या बांधकामासाठी पाया खोदण्याचे काम सुरू होते. काही फूट खोदकाम केल्यानंतर मजुरांना जमिनीत एक धातूची वस्तू चमकताना दिसली. कुतूहलापोटी अधिक काळजीपूर्वक खोदकाम केले असता, तेथे देवीची एक तेजस्वी मूर्ती असल्याचे समोर आले. ही मूर्ती बाहेर काढताच ती आदिवासी संस्कृतीतील आदिशक्ती 'याहा मोगी' माता असल्याचे स्पष्ट झाले.
मूर्तीचे स्वरूप आणि महत्त्व
सापडलेली मूर्ती पिवळ्या धातूची (पितळ किंवा मिश्र धातू) असून त्यावर अत्यंत कोरीव आणि सुबक काम केलेले आहे. देवीच्या हातातील कलश, अंगावरील अलंकार आणि चेहऱ्यावरील प्रसन्न भाव हे या मूर्तीचे मुख्य आकर्षण आहे.
सांस्कृतिक वारसा
याहा मोगी माता ही सातपुड्यातील भिल्ल आणि पावरा समुदायाची कुलदेवी मानली जाते.ऐतिहासिक दुवा: ही मूर्ती नेमकी किती जुनी आहे, हे पुरातत्व विभागाच्या संशोधनानंतर स्पष्ट होईलच, परंतु स्थानिक जाणकारांच्या मते, ही मूर्ती अनेक शतकांपूर्वीची असू शकते. तोरणमाळचा परिसर हा प्राचीन काळापासून मानवी वस्तीचा आणि संस्कृतीचा केंद्रबिंदू राहिला आहे.
मूर्ती सापडल्याची बातमी वाऱ्यासारखी पसरताच, आजूबाजूच्या पाड्यांमधून आणि गावांमधून आदिवासी बांधवांनी दर्शनासाठी मोठी गर्दी केली. गावकऱ्यांनी पारंपरिक पद्धतीने ढोल-पावरीच्या गजरात देवीची पूजा-आरती केली. "आमच्या कुलदैवताचे असे भूगर्भातून प्रकट होणे, हे आमच्या समाजासाठी सुख-समृद्धीचे प्रतीक आहे," अशी भावना स्थानिक नागरिकांनी व्यक्त केली आहे.
पुरातत्वीय महत्त्व
तोरणमाळ हे ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचे ठिकाण आहे. येथे यापूर्वीही अनेक प्राचीन अवशेष सापडल्याच्या नोंदी आहेत. आता सापडलेली ही मूर्ती येथील प्राचीन संस्कृतीच्या अभ्यासासाठी एक नवीन दालन उघडू शकते. या मूर्तीचे संवर्धन व्हावे आणि या परिसराचे अधिक सखोल उत्खनन झाल्यास सातपुड्याचा दडलेला इतिहास जगासमोर येईल, अशी अपेक्षा इतिहासप्रेमी व्यक्त करत आहेत.
