गंगाखेडमध्ये पारंपरिक रथोत्सव उत्साहात; ५१ फुटी अपप्रवृत्तीच्या पुतळ्याचे दहन

‘गोविंदा… गोविंदा…’च्या जयघोषाने दुमदुमली गंगाखेड नगरी; पंचक्रोशीतील हजारो भाविकांची मांदियाळी

साई सेवा प्रतिष्ठानतर्फे सामाजिक बांधिलकीचा संदेश; दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर शिवाजीनगर तांडा येथील शाळेला शैक्षणिक साहित्याचे वाटप

तानाजी चंदे ( तालुका प्रतिनिधी -गंगाखेड )

गंगाखेड शहराच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वैभवाची साक्ष देणारा श्री बालाजी मंदिर देवस्थानचा सुमारे ४०० ते ५०० वर्षांची गौरवशाली परंपरा लाभलेला पारंपरिक रथोत्सव यंदाही अभूतपूर्व उत्साहात आणि भक्तिमय वातावरणात साजरा करण्यात आला. ‘गोविंदा… गोविंदा…’, ‘श्री बालाजी भगवान की जय’ अशा जयघोषांनी संपूर्ण गंगाखेड नगरी दुमदुमून गेली होती. शहरासह पंचक्रोशीतील ग्रामीण भागातून हजारो भाविकांनी या ऐतिहासिक रथोत्सवात सहभाग नोंदवत श्री बालाजी भगवानांचे दर्शन घेतले. दुसरीकडे साई सेवा प्रतिष्ठानच्या वतीने आयोजित ५१ फुटी अपप्रवृत्तीच्या पुतळ्याच्या दहनाने व सामाजिक उपक्रमांनी या उत्सवाला धार्मिकतेबरोबरच सामाजिक प्रबोधनाची जोड मिळाली.

गंगाखेड शहरातील श्री बालाजी मंदिर देवस्थानचा रथोत्सव हा केवळ धार्मिक सोहळा नसून अनेक पिढ्यांपासून चालत आलेल्या श्रद्धा, भक्ती आणि एकात्मतेच्या परंपरेचे प्रतीक मानला जातो. या उत्सवाची भाविक वर्षभर आतुरतेने वाट पाहत असतात. यंदाही रथोत्सवानिमित्त शहरात उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले होते.

रथोत्सवाची सुरुवात सकाळी श्री बालाजी मंदिरातून छोट्या रथामध्ये भगवान बालाजींच्या मूर्तीची पारंपरिक पद्धतीने प्रदक्षिणा काढून करण्यात आली. त्यानंतर दुपारी साडेतीन वाजण्याच्या सुमारास भव्य रथामध्ये श्री बालाजी भगवान विराजमान झाल्यानंतर मुख्य नगरप्रदक्षिणेला प्रारंभ झाला. भगवान बालाजींचा रथ ओढण्यासाठी भाविकांनी मोठी गर्दी केली होती. लहानांपासून ज्येष्ठांपर्यंत सर्वच वयोगटांतील भाविकांनी भक्तिभावाने रथोत्सवात सहभाग घेतला.

श्री बालाजी मंदिरापासून निघालेला हा पारंपरिक रथ शनी मंदिर रोड, श्रीराम चौक, नरवाडे कॉर्नर, जनाबाई मंदिर, पंचमुखी हनुमान मंदिर मार्गे गोदावरी घाटावर पोहोचला. त्यानंतर रथ पुन्हा श्री बालाजी मंदिराकडे आणण्यात आला. रथाच्या नगरप्रदक्षिणेदरम्यान भाविकांच्या जयघोषाने संपूर्ण परिसर भक्तिमय झाला होता. शेकडो वर्षांपासून चालत आलेल्या या परंपरेचे दर्शन घेण्यासाठी शहरातील नागरिकांसह ग्रामीण भागातील भाविक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

अश्ववाहनावरील नगरप्रदक्षिणेने धार्मिक सोहळ्याची सांगता

मुख्य रथाची नगरप्रदक्षिणा पूर्ण झाल्यानंतर श्री बालाजी भगवानांच्या प्रतिमेची पारंपरिक पद्धतीने अश्ववाहनावरून  नगरप्रदक्षिणा काढण्यात आली. त्यानंतर भगवान बालाजींची मूर्ती पुन्हा मंदिरात विधिवत स्थापित करून धार्मिक कार्यक्रमाची सांगता करण्यात आली. शतकानुशतके जपली गेलेली ही परंपरा आजही तितक्याच श्रद्धेने आणि उत्साहाने साजरी केली जात असल्याचे या रथोत्सवातून दिसून आले.

५१ फुटी अपप्रवृत्तीच्या पुतळ्याचे दहन; सामाजिक प्रबोधनाचा संदेश

पारंपरिक रथोत्सवाच्या निमित्ताने साई सेवा प्रतिष्ठानच्या वतीने आयोजित दसरा महोत्सवात ५१ फुटी अपप्रवृत्तीच्या भव्य पुतळ्याचे दहन करण्यात आले. समाजातील वाईट प्रवृत्तींचा त्याग करून सद्विचार, सदाचार, बंधुभाव आणि सामाजिक एकात्मतेचा स्वीकार करण्याचा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.

या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने समाजातील विविध क्षेत्रांत उल्लेखनीय कार्य करणाऱ्या मान्यवरांचा सन्मान करण्यात आला. धार्मिक उत्सवाच्या माध्यमातून समाजप्रबोधन आणि सकारात्मक विचारांचा प्रसार करण्याचा प्रयत्न साई सेवा प्रतिष्ठानच्या वतीने करण्यात आला.

दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर शाळेला मदतीचा हात

यंदाच्या महोत्सवाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे साई सेवा प्रतिष्ठानने सामाजिक बांधिलकी जपत राबविलेला शैक्षणिक उपक्रम. दुष्काळी परिस्थितीमुळे ग्रामीण भागातील सर्वसामान्य कुटुंबांसमोर निर्माण झालेल्या अडचणी लक्षात घेऊन शाळा दत्तक घेण्याच्या उपक्रमांतर्गत शिवाजीनगर तांडा येथील शाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी शालेय साहित्य वाटपाचा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला.

उपस्थित आमदार रत्नाकर गुट्टे व मान्यवरांच्या हस्ते शैक्षणिक साहित्याचे वाटप करण्यात आले. शिक्षणापासून कोणताही विद्यार्थी वंचित राहू नये, तसेच ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक प्रगतीसाठी प्रोत्साहन मिळावे, हा या उपक्रमामागील उद्देश होता. धार्मिक उत्सव साजरा करतानाच समाजातील गरजू घटकांना मदतीचा हात देण्याच्या या उपक्रमामुळे महोत्सवाला सामाजिक जाणिवेची जोड मिळाली.

या सामाजिक कार्यक्रमानंतर ५१ फुटी अपप्रवृत्तीच्या पुतळ्याचे दहन करण्यात आले. या भव्य सोहळ्याने उपस्थितांचे लक्ष वेधून घेतले.

धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक बांधिलकीचा अनोखा संगम

एकीकडे शेकडो वर्षांची परंपरा लाभलेल्या श्री बालाजी भगवानांच्या रथोत्सवातून श्रद्धा आणि भक्तीचा जागर झाला, तर दुसरीकडे साई सेवा प्रतिष्ठानच्या वतीने अपप्रवृत्तीच्या पुतळ्याचे दहन आणि शैक्षणिक साहित्य वाटपाच्या माध्यमातून सामाजिक प्रबोधनाचा संदेश देण्यात आला.

अशा प्रकारे धार्मिक श्रद्धा, ऐतिहासिक परंपरा, सामाजिक एकात्मता आणि सेवाभाव यांचा सुंदर संगम गंगाखेडकरांना अनुभवायला मिळाला. हजारो भाविकांच्या उपस्थितीत पार पडलेला हा उत्सव गंगाखेडच्या समृद्ध धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेची ओळख अधोरेखित करणारा ठरला.